13 Overige materiële thema's

Klimaatverandering vormt een groeiende uitdaging voor bedrijven wereldwijd. De stijgende temperaturen, frequente extreme weersomstandigheden en veranderende neerslagpatronen hebben ook directe gevolgen voor de drinkwatersector. Als drinkwaterbedrijven is het essentieel om proactief te handelen en veerkrachtig te zijn tegen de impact van klimaatverandering. 

Een klimaatadaptatie strategie zorgt ervoor dat de risico’s ten aanzien van klimaatverandering goed in beeld zijn en dat de juiste bedrijfstechnische keuzes worden gemaakt met oog op de toenemende klimaatveranderingen. 

Een weerbaarheidsanalyse vormt de basis van het nader uit te werken beleid en eventuele actieplannen op het thema klimaatadaptatie. De weerbaarheidsanalyse wordt opgesteld vanuit een risicoanalyse, waarbij specifieke klimaatrisico’s, ten aanzien van drinkwaterproductie, worden geïdentificeerd.

Risicoanalyse
De risicoanalyse omvat zowel directe (bijvoorbeeld infrastructuur) als indirecte (bijvoorbeeld keten) aspecten van klimaatverandering. De geïnventariseerde en vastgestelde risico’s vormen de basis om bestaand beleid aan te toetsen. Op basis van deze toetsing kan worden vastgesteld op welke vlakken bestaand beleid onvoldoende zekerheid biedt voor de toekomst. 

Hiermee wordt de weerbaarheid van het bedrijf en eventuele risico’s vastgesteld. 

Om voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering, moet WMD zich aanpassen. Veel van deze veranderingen komen relatief geleidelijk, waardoor dit met name effect heeft op lange termijninvesteringen. Hierbij kan gedacht worden aan hernieuwde ontwerprichtlijnen in verband met veranderde piekwatervraag en realisatie van brand- en overstromingsveilige assets. 

Mitigerende maatregelen
Om toekomstbestendig te zijn, is het voor WMD ook belangrijk impact op de omgeving te minimaliseren. Zogenaamde mitigerende maatregelen zorgen voor een verlaagde impact van de drinkwateronttrekkingen op de omgeving. Deze aanpassingen zijn van belang om toekomstbestendige winningen te realiseren.

Operationeel gezien heeft klimaatverandering in de vorm van hitte en overstromingsgevaar impact op beschikbaarheid van personeel en materiaal. Het ontstaan van periodes waarin bepaalde werkzaamheden niet mogelijk zijn als gevolg van weersextremen, zullen zich in de toekomst gaan voordoen. Ook dit zou een financiële impact hebben op de organisatie.

De totale financiële impact voor het klimaat adaptief maken van WMD is onbekend. Ook de financiële impact van calamiteiten als gevolg van klimaatverandering is niet bekend, dit is in hoge mate afhankelijk van de daadwerkelijk klimaatverandering.

Uit de risicoanalyse is een overzicht gemaakt welke klimaatrisico’s relevant zijn voor WMD. Deze risico’s worden tegen het bestaande beleid aangehouden om te kijken of de risico’s voldoende zijn afgedekt. Hierbij kan worden gedacht aan de visie en strategie van WMD. Maar bijvoorbeeld ook aan formele beleidsstukken zoals de verstoringsrisicoanalyse, leveringsplan en ontwerprichtlijnen.

Voor de onderwerpen waarbij klimaatverandering onvoldoende is afgedekt, worden aanbevelingen geschreven ten aanzien van nieuw beleid. 

Voor 2024 zijn geen KPI’s gedefinieerd, deze worden in 2025 opgepakt.

Klimaat (SDG 13) vormt één van de drie pijlers van het duurzaamheidsbeleid van WMD. Hieronder verstaan we de thema’s klimaatadaptatie (zie hoofdstuk 13.1), energie (zie hoofdstuk 11) en klimaatmitigatie. Dit derde thema ziet WMD als het proces om broeikasgassen te reduceren. Daarmee beperkt WMD de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging tot maximaal 1,5 °C boven het pre-industriële niveau, zoals vastgelegd in de Overeenkomst van Parijs. 

Broeikasgassen zoals CO₂ en methaan houden warmte vast in de atmosfeer en dragen bij aan opwarming van de aarde. WMD neemt haar verantwoordelijkheid in het terugdringen van de uitstoot van deze gassen en onderschrijft de doelen van het Parijs akkoord. Concreet heeft WMD zich tot doel gesteld om toe te werken naar netto nul emissie in 2050 (op basis van de wetenschappelijk onderbouwde SBTi methode). Met als tussenstap een reductie van 42% van de uitstoot in 2030 (t.o.v. 2020). 

Het thema klimaatmitigatie is relevant vanuit impact materialiteit. De impact van de uitstoot van broeikasgassen op het milieu is significant, aangezien het leidt tot opwarming van de aarde, extreme weersomstandigheden, het stijgen van de zeespiegel en veranderingen in de neerslagpatronen. Dit heeft rechtstreeks invloed op de landbouw, waterbronnen, biodiversiteit en infrastructuur. 

De impact op mensen kan luchtvervuiling, ademhalings- en hart- en vaataandoeningen en voedselonzekerheid door de veranderingen in de landbouwproductie veroorzaken. WMD brengt haar aandeel in deze impact in kaart aan de hand van het jaarlijks opstellen van een klimaatvoetafdruk conform het GHG protocol. Verderop in hoofdstuk 13.2 Klimaatmitigatie is de CO₂-voetafdruk van WMD in 2024 beschreven. 

Hier is te zien dat de klimaatvoetafdruk van WMD met name bestaat uit broeikasgassen die worden uitgestoten bij het winnen, zuiveren en leveren van drinkwater en de hieruit resulterende ketenemissies. Een groot deel van deze emissies zijn beïnvloedbaar, denk daarbij aan de uitstoot van CO₂ en methaan bij de zuiveringsprocessen en het gebruik van elektriciteit, fossiele brandstoffen, chemicaliën en andere materialen voor de bedrijfsprocessen.  

1. Opstellen emissie- en energieplan
In 2024 is inhoudelijk de focus gelegd op het thema energie als grootste beïnvloedbare element van de klimaatvoetafdruk van WMD. Zo is bijvoorbeeld energiebeleid vastgesteld (zie thema Energie in hoofdstuk 11). Er zijn workshops georganiseerd om maatregelen te identificeren voor verdere energiebesparing. Ook zijn maatregelen voor reductie van emissies geïdentificeerd.

Actie:
Het in 2024 opgestelde energiebeleid zal in 2025 onderdeel worden van een breder emissieplan (met een looptijd t/m 2027) dat qua scope de gehele voetafdruk van WMD omvat. Hierin worden de in 2024 geïdentificeerde maatregelen uitgewerkt tot concrete actieplannen. Doel is om in 2025 de plannen vast te stellen, daaruit jaarlijkse emissiereductiedoelen op te maken en te starten met de uitvoering van de maatregelen.

2. Groene energie
In 2024 is een nieuw energiecontract afgesloten met als resultaat dat per 2025 elektriciteit wordt ingekocht afkomstig van Nederlandse wind (GvO’s).

Actie:
Op langere termijn is de intentie om een steeds groter deel van de elektriciteit, benodigd voor de kernprocessen van WMD, zelf op te wekken (zie 3).

3. Eigen energie
In 2024 zijn voorbereidingen getroffen voor de realisatie van een zonnepark op gronden van WMD in Annen. Het vergunningentraject is opgestart voor de realisatie van een lage erfmolen op gronden van WMD in Zuidwolde.

Actie:
Het realiseren van eigen hernieuwbare opwek. In 2025 is de verwachting dat Annen gerealiseerd wordt, voor de locatie Zuidwolde zal nader onderzoek worden gedaan in het kader van de vergunningverlening.

4. Ketenemissies (scope 3)
Om een onderbouwd doel te kunnen stellen voor ketenemissies, is meer inzicht nodig. In 2024 is gewerkt aan het in kaart brengen van de ketenemissies voor zover haalbaar.

Actie:
In 2025 zal een verbeterplan carbon accounting worden geactiveerd om het inzicht in de impact van WMD verder te vergroten. Het einddoel is een volledig beeld te hebben van de klimaatvoetafdruk van WMD in 2027. Op basis van de resultaten van de klimaatvoetafdruk over 2024 zal in 2025 in het emissieplan een doelstelling worden opgesteld voor ketenemissies.

Op dit moment zijn geen KPI’s geformuleerd aangaande de klimaatvoetafdruk van WMD. De verwachting is dat dit in 2025 gaat gebeuren op basis van het nog op te stellen emissieplan en de daarbij horende actieplannen. Om transparant te zijn over de huidige stand van zaken publiceert WMD vooruitlopend op de plannen in dit jaarverslag voor het eerst de klimaatvoetafdruk van WMD.

Het verschil tussen de marktgebaseerde voetafdruk en de locatiegebaseerde voetafdruk ligt in de manier waarop het elektriciteitsgebruik wordt omgerekend naar CO₂-uitstoot. Dit omrekenen gebeurt met behulp van emissiefactoren, die bepalen hoeveel CO₂-uitstoot overeenkomt met een bepaalde hoeveelheid verbruikte elektriciteit (in kWh). Groene stroom heeft over het algemeen een lagere emissiefactor dan grijze stroom, wat betekent dat bij hetzelfde gebruik uit een groenere bron de CO₂-voetafdruk lager is.

Het elektriciteitsnet en de inkoop van elektriciteit zijn complex. De stroom die je op papier inkoopt, is niet altijd dezelfde als wat er daadwerkelijk uit je stopcontact komt. Voor de marktgebaseerde voetafdruk wordt de emissiefactor gebruikt van de stroom die WMD op papier inkoopt. WMD koopt voornamelijk stroom met het label 'Europese wind' (GVO's) in, waarvoor de emissiefactor voor grijze stroom geldt. 

Voor de locatiegebaseerde voetafdruk worden de emissies berekend op basis van de gebruikte elektriciteit en lokale emissiefactoren, oftewel 'wat er uit het stopcontact komt'. Hierbij wordt de emissiefactor voor Nederlandse stroom met onbekende afkomst gebruikt.

Vanaf 1 januari 2025 stapt WMD over op stroom met het label 'Nederlands wind', waardoor de marktgebaseerde voetafdruk aanzienlijk zal dalen. Deze stroom heeft namelijk een emissiefactor van 0, terwijl 'Europese wind' een relatief hoge emissiefactor heeft.

WMD produceert afvalwater op haar productielocaties. Dit ontstaat wanneer de zandfilters worden gespoeld met drinkwater om het neergeslagen ijzer te verwijderen.  Dit spoelwater wordt, na bezinking van het ijzer, als afvalwater geloosd op oppervlaktewater. In deze afvalstromen zitten geen verontreinigende stoffen.

Verontreiniging van bronnen vormt een potentieel financieel risico, omdat deze kunnen leiden tot hoge investeringen in de zuiveringen en eventuele behandeling van afvalstromen. De volgende stoffen vormen zo’n potentieel risico:

• Per- en polyfluoralkylstoffen
• Bestrijdingsmiddelen en afbraakproducten
• EDTA

Om drinkwater te kunnen produceren en leveren aan klanten verbruikt WMD zelf ook water. Onder andere bij het spoelen van de filters, bij het spuien na een calamiteit en door veelal onzichtbare lekverliezen. WMD levert water aan huishoudens, bedrijven en collega-waterbedrijven. 

Het drinkwaterverbruik van individuele consumenten varieert sterk, maar ligt tussen de 100-130 liter per persoon per dag. Dit omvat watergebruik voor drinken, koken, persoonlijke hygiëne, schoonmaken en andere huishoudelijke taken. Het waterverbruik van bedrijven is sterk afhankelijk van de aard van de activiteiten. 

WMD stimuleert bewust watergebruik bij klanten, maar zet ook in op het verminderen van haar eigen waterverliezen tijdens productie en distributie. Dit kan bijdragen aan het behoud van watervoorraden en het verminderen van de druk op de watervoorziening. 

WMD heeft voor de grondwateronttrekkingen in Drenthe vergunningen. Aan deze vergunningen is een maximum hoeveelheid gebonden. Vastgesteld door de vergunningverlener, de provincie Drenthe. 

WMD heeft te maken met een groeiende vraag naar drinkwater de komende jaren. De bevolking krimpt niet zoals eerder werd verwacht, maar blijft stabiel of groeit licht. De provincie Drenthe heeft een woningbouwopgave vanuit het Rijk van enkele duizenden nieuwe woningen. Deze worden de komende jaren aangesloten op het netwerk van WMD. Bovendien is er een groeiende vraag naar drinkwater vanwege de groei van de economie en de behoefte aan drinkwater bij veel MKB bedrijven.

WMD zoekt daarom samen met de provincie Drenthe naar 'nieuw water' om in de toekomst te kunnen voldoen aan de vraag. Zo wordt gekeken naar de ruimte die er nog is om extra grondwater te winnen binnen de huidige vergunningen, wordt gekeken naar de uitbreiding van bestaande vergunningen en wordt gezocht naar nieuwe bronnen in de provincie.

Het realiseren van nieuwe bronnen (vergunningen, bouwen pompstations en aanleggen leidingen) is een zeer intensief en kostbaar traject.

In 2027 moet de optimalisatie van het systeem van spoelwaterhergebruik zijn afgerond. Een volgende stap is het beschikbaar maken van niet-operationele reserves en uitbreiding van winvergunningen om reserves op peil te houden.

WMD oriënteert zich op het toepassen van aanvullende natuurlijke zuiveringsmethoden. Een voorbeeld is de toepassing van helofytenfilters. Met deze natuurlijke filters kan oppervlaktewater worden gezuiverd, waarna het via diepinfiltratie in de bodem wordt gebracht. Doel is om de grondwatervoorraad aan te vullen.

WMD wil aantoonbaar bijdragen aan een leefbare en duurzame wereld. WMD stelt uitdagende ambities en kijkt daarvoor naar de Sustainable Development Goals (SDG), zoals vastgesteld door de Verenigde Naties. Voor biodiversiteit en ecosystemen gaat het om:

* SDG 15 - Leven op het land 

WMD wil als onderdeel van Leven op Land voor het thema biodiversiteit en ecosystemen de ambities meetbaar en concreet maken.

Biodiversiteit en ecosystemen zijn van cruciaal belang voor het behoud van het leven op aarde, evenals voor de gezondheid en levenskwaliteit van mensen. Biodiversiteit verwijst naar de verscheidenheid aan planten, dieren, micro-organismen en ecosystemen die de planeet rijk is. Ecosystemen omvatten alle levende organismen in een specifiek gebied, samen met de fysieke omgeving waarin ze zich bevinden.

WMD onttrekt water uit grondwaterbronnen, wat mogelijk een negatieve invloed kan hebben op de biodiversiteit en de omliggende ecosystemen. Tegelijkertijd draagt de drinkwaterwinning ook positief bij aan de bescherming van biodiversiteit en ecosystemen, doordat drinkwaterbronnen beschermd worden tegen vervuiling. Biodiverse ecosystemen spelen een sleutelrol in het filteren en zuiveren van water, door verontreinigingen te verwijderen en de waterkwaliteit te behouden.

Het opgesteld beleidsplan biodiversiteit wordt in 2025 ter goedkeuring voorgelegd aan MT en directie. De looptijd van het beleidsplan is vijf jaar. Na goedkeuring wordt nadere invulling gegeven aan de onderstaande strategische doelen.

Doel van het pachtbeleid is om alleen WMD gronden te verpachten als de pachter minimaal voldoet aan de basiseisen die zijn vastgesteld in het Grondbeleid van WMD. Dit doel moet in 2026 zijn behaald. 

Onderstaand KPI is hiervoor geformuleerd. Voor deze KPI geldt: de oppervlakte van de verpachte gronden die voldoen aan de gestelde basiseisen voor alle pachters buiten waterwingebied in relatie tot de totale verpachte gronden van WMD.

Verantwoorde consumptie en productie (SDG 12) is één van de drie pijlers van het duurzaamheidsbeleid van WMD. Dit omvat het efficiënter gebruiken van grondstoffen, wat de druk op het milieu vermindert, evenals het verkleinen van de afhankelijkheid van deze grondstoffen en de overgang naar een circulaire economie. 

Het doel is meer te doen met minder grondstoffen. Dit thema draagt bij aan de ambitie van de EU om Europa om te vormen tot een moderne, grondstoffenefficiënte en concurrerende economie.

De instroom van hulpbronnen verwijst naar de grondstoffen die WMD tijdens activiteiten en productie gebruikt. Het gebruik van hulpbronnen omvat de processen waarbij grondstoffen geconsumeerd, aangebracht of onttrokken worden.

De uitstroom van hulpbronnen heeft betrekking op de materialen die gerelateerd zijn aan de producten en diensten van het bedrijf. Dit betreft de hulpbronnen die geconsumeerd of getransformeerd worden tijdens de productie, distributie en het gebruik van de producten door de eindgebruiker. Het gaat om natuurlijke hulpbronnen zoals materialen, energie en water, evenals het afval en de uitstoot die voortkomen uit de bedrijfsactiviteiten.

Afval wordt gedefinieerd als alle materialen of stoffen die niet langer nuttig of nodig zijn en weggegooid worden. Afval kan worden geclassificeerd als gevaarlijk of niet-gevaarlijk, afhankelijk van de potentiële schade die het kan toebrengen aan de gezondheid van mensen of het milieu.

Het thema Circulaire in- en uitstroom (inclusief afval) is van belang vanuit impactmaterialiteit. Bij de productie van water genereert WMD reststromen, zoals ijzerslib en kalkkorrels. Een aanzienlijk deel hiervan krijgt een zo hoogwaardig mogelijke herbestemming in andere markten via Aquaminerals. Een gezamenlijke onderneming van de Nederlandse waterbedrijven.

In de bedrijfsvoering wordt ook veel materiaal gebruikt voor de distributie van water. Bij de sanering van leidingen worden deze, indien mogelijk, verwijderd. Materialen als PVC en gietijzer/staal kunnen worden gerecycled en opnieuw toegepast. Asbestcementleidingen worden 'gestort'. 

De watermeters die WMD bij haar klanten vervangt, worden door WMD zelf gereviseerd en vervolgens opnieuw ingezet voor een periode van 12 jaar. Door steeds meer de principes van circulariteit toe te passen op onze bedrijfsvoering, draagt WMD bij aan een duurzamere samenleving.

Circulaire in- en uitstroom (inclusief afval) is zowel vanuit impactmaterialiteit als financiële materialiteit als relevant beoordeeld. Een voorbeeld hiervan is het proces rondom de productie, bouw en het onderhoud van slibsilo's. In het drinkwaterproductieproces zelf is er weinig tot geen restproduct dat impact heeft op mens en milieu.

WMD is al enige jaren bezig met het vervangen van asbestcementleidingen. En dat gaat ook nog enkele jaren duren. De financiële impact hiervan wordt als significant ingeschat, maar er kan nog geen specifiek bedrag worden genoemd. Verdere verdieping op dit thema kan in de komende jaren leiden tot aanvullende inzichten en een nauwkeuriger schatting van de kosten.

Op dit moment zijn geen KPI’s geformuleerd aangaande de circulariteit van WMD. De verwachting is dat dit in 2025 gaat gebeuren op basis van het nog op te stellen grondstoffenbeleid en de daarbij horende actieplannen. 

Veiligheid en gezondheid op de werkplek verwijst naar de maatregelen en het beleid die zijn ingevoerd om werknemers te beschermen tegen gevaren die kunnen leiden tot ziekte, letsel of overlijden. WMD heeft hierin de volgende visie vastgesteld:

Het thema is relevant vanuit impact materialiteit. Veilige en gezonde werkomstandigheden bij WMD. Als werkgever is WMD verantwoordelijk voor het bieden van een gezonde en veilige werkomgeving. Hierbij streeft WMD naar nul ongevallen bij haarzelf én haar aannemers en doet WMD haar werk vanuit het principe “Ik werk veilig of ik werk niet”.  

2025 staat in het teken van het opstellen van actieplannen rondom het verbeteren van de veiligheidscultuur. Eén van de onderdelen hiervan is het implementatieplan van de veiligheidsladder, het vormen van een projectgroep en een meerjarenplan om invulling te geven aan de visie van WMD op dit vlak.

Voor het thema veilig en gezond werken zijn KPI's gedefinieerd. Vanaf 1 januari 2025 wordt data verzameld met betrekking tot de rapporterende KPI's. Deze KPI's zullen voor het eerst gerapporteerd worden over boekjaar 2025. 

De basisactiviteit van WMD is het leveren van drinkwater. Drinkwater is van levensbelang. Daarom is de taak van de drinkwaterbedrijven in Nederland verankerd in de Drinkwaterwet. Hiermee is de toegang tot schoon en veilig drinkwater geborgd: 

• WMD heeft een leveringsplicht voor huishoudens in haar voorzieningsgebied.
• Het geleverde drinkwater moet voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen.

De positieve impact die WMD heeft op haar consumenten en eindgebruikers kan worden samengevat als het leveren van schoon, veilig en voldoende drinkwater. Wanneer deze levering onverhoopt is verstoord doet WMD er alles aan om dit zo kort mogelijk te laten duren.

Investeringen in het distributienet om klanten aan te sluiten en/of aangesloten te houden, is een significante kostenpost voor WMD. Ook de compensatie van droogteschade voor boeren heeft financiële impact (€ 0,5 miljoen per jaar). In de toekomst kan dit mogelijk oplopen.

WMD hanteert een aantal interne KPI's om de dienstverlening te optimaliseren. Het gaat om het klanttevredenheidscijfer vanuit de klantencontactmonitor en het afhandelen van klachten.  Deze worden besproken bij het onderdeel klant van dit jaarverslag. (Hoofdstuk 7.5)